Làm quan như thế nào?

Google+ Pinterest LinkedIn +

Làm quan phải như thế nào? Có phải làm quan để hưởng lộc của dân?

Lê Quý Đôn viết: “Kẻ sỹ ra làm quan hành chính, có phải chỉ ung dung ở chốn miếu đường, bàn bạc văn nhã và tỏ ra đức vọng thôi đâu. Có khi phải tuần xét biên giới mà chịu trách nhiệm một phương thì cũng phải nghĩ làm sao để vỗ về binh nông, dấy lợi trừ hại, tuyên bố giáo điều, dời đổi phong tục, hết khả năng tâm lực mà làm điều chức phận nên làm, để thỏa lòng bề trên, ban ơn dân chúng.

Tôi vụng về, không dám bắt chước cổ nhân mà gọi là quan trung tín, thầy tư huệ đâu. Nhưng từ nhận chức đến nay chỉ mong sao vỗ nuôi trăm họ, yên tập một phương, chưa từng không ngày đêm lo nghĩ để cho Cửu trùng khỏi phải khuya trưa bận lòng”. Quan lại làm được như vậy thì sao dân không yên, nước chẳng mạnh.

Nay, phong tục dân gian lâu đời đã cổ hủ, lỗi thời, đã không còn phù hợp nữa, thì cũng phải bỏ, phải chuyển hóa từ hình thức xưa cũ sang một hình thức mới cho phù hợp. Để làm được điều đó phải có sự giáo hóa, “tuyên bố giáo điều” để dân thông, dân hiểu, dân tự chuyển hóa, tất sẽ an thôi.

Ông lại nói: “Tống Âu Dương Công nói rằng: Trị dân không hỏi quan lại có tài giỏi hay không, hễ dân cho là tiện tức là quan lại giỏi”. Cai trị mà đến nỗi dân kêu là không tiện thì có nên không?

Lại nói: “Thiên cơ ở lúc nửa đêm đầu giờ tý, nhân sự ở lúc canh năm giờ sửu. Bởi lúc ấy tư tưởng mới bắt đầu nảy nở, đều là cỗi gốc điều lành, bình tĩnh để nghĩ ngợi, xét lại việc đã qua, biết được lỗi lầm, khôi phục lại thiên tính, đều ở lúc này cả. Gà gáy thức dậy, mải miết làm điều lành thì có thể tránh được lầm lỗi”. Đúng là những lời hay ý đẹp chẳng thể nào bỏ qua. Tự vấn mình sẽ tránh được sai sót, tránh được lầm lỡ.

Quân tử nghĩ đến điều lợi là lợi chung cho mọi người, tiểu nhân nghĩ đến điều lợi là lợi riêng cho bản thân. Cùng là lợi mà có phân biệt khác nhau là vậy. Thêm nữa: “Lưu cái khôn khéo còn thừa không sử dụng hết để trả lại tạo hóa, lưu bổng lộc còn thừa không tiêu dùng hết để trả lại triều đình, lưu tài hóa còn thừa không dùng hết để trả lại bách tính, lưu phúc trạch còn thừa không hưởng thụ hết để trả lại con cháu”.

Sưu tầm.

Đọc thêm:   Trung Tân Quán Bi Ký - Nguyễn Bỉnh Khiêm
Share.